TuyetPham.comTuyệt Phẩm
Kiến trúc và điêu khắc

Người suy tư của Rodin: tượng đồng nổi tiếng nhìn từ đâu, để ý dấu tay nặn ra sao

Người suy tư của Rodin là tượng đồng một người ngồi tì cằm: đi vòng ba góc, nhìn tư thế vặn, dấu tay nặn trên bề mặt và câu chuyện cánh cổng sinh ra pho tượng.

Close-up of hands of a middle-aged Vietnamese sculptor in a cyan work shirt pressing clay on a small figure, other clay figures under cloth in a dusty studio, morning light

Người suy tư của Auguste Rodin là tượng đồng một người đàn ông trần ngồi trên tảng đá, cúi người, cằm tì lên mu bàn tay; muốn thấy cái hay, bạn cần đi vòng ít nhất ba góc để thấy thân người vặn xoắn, rồi lại gần nhìn bề mặt đồng còn giữ dấu ngón tay nặn đất, thứ làm pho tượng trông như đang thở. Pho tượng ra đời ở Pháp cuối thế kỷ 19, ban đầu là một nhân vật nhỏ ngồi trên đỉnh một cánh cổng lớn, rồi mới được tách riêng và phóng to.

Vì là tượng đúc, Người suy tư có nhiều bản đồng ở nhiều nơi trên thế giới, nên đây là một trong số ít kiệt tác điêu khắc mà nhiều người có dịp đứng trước bản thật. Phần dưới chỉ cách đi quanh, chỗ dễ bỏ qua, vì sao nó mới mẻ vào thời của nó, và nên xem tiếp gì của Rodin.

Pho tượng là gì: một người ngồi nghĩ, nhưng không hề thư thái

Nhìn từ xa, Người suy tư giống một hình ảnh quen thuộc tới mức thành biểu tượng: một người ngồi chống cằm. Nhưng nếu thử bắt chước đúng tư thế, bạn sẽ thấy nó không thoải mái chút nào. Khuỷu tay phải của nhân vật không tì lên đùi phải mà vắt chéo sang tì lên gối trái. Cả thân trên phải vặn xoắn, lưng cong xuống, cơ bắp gồng lên. Đây không phải dáng ngồi nghỉ, mà là dáng của người đang vật lộn với ý nghĩ.

Pho tượng sinh ra từ một dự án lớn hơn. Rodin được giao làm một cánh cổng bằng đồng phủ đầy hình người, lấy cảm hứng từ tập thơ Thần khúc của Dante, và cánh cổng ấy về sau được gọi là Cổng địa ngục. Nhân vật ngồi trên đỉnh cổng, cúi nhìn xuống đám người quằn quại bên dưới. Lúc đầu nhân vật này được hiểu là chính nhà thơ đang nghĩ về tác phẩm của mình.

Về sau Rodin tách nhân vật ra thành tượng riêng, phóng to, và đặt cho nó cái tên mà ta biết. Khi đứng một mình, nhân vật không còn là riêng Dante nữa mà thành hình ảnh chung của con người đang suy nghĩ. Biết câu chuyện cánh cổng giúp bạn hiểu vì sao tượng cúi người nhìn xuống: ban đầu nó được làm để nhìn từ trên cao.

Đi quanh pho tượng: ba góc đứng nên thử

Góc chính diện, lùi xa. Từ đây bạn thấy khối tượng gọn như một hình thang, đầu cúi làm đỉnh. Khuôn mặt chìm trong bóng tối của chính bàn tay và vầng trán. Rodin cố ý để mặt không rõ: suy nghĩ nằm ở toàn thân chứ không ở nét mặt.

Góc chéo bên phải. Đây là góc nhiều người mê tượng thích nhất. Đường cong từ gáy xuống lưng, qua khuỷu tay vắt chéo, xuống tới bàn chân bấu vào đá hiện ra liền một mạch. Bạn sẽ thấy rõ cái vặn xoắn làm thân người căng như lò xo.

Góc phía sau. Ít người vòng ra sau, nhưng lưng là chỗ Rodin nặn kỹ nhất. Các khối cơ lưng nổi lên như sóng đất, bóng đổ giữa các khối đổi theo giờ trong ngày. Tượng đặt ngoài trời thì buổi sáng sớm hoặc chiều muộn, khi nắng chiếu nghiêng, lưng tượng hiện khối rõ nhất.

Thêm một góc thấp. Nếu được phép, ngồi xuống nhìn ngước lên. Từ dưới thấp, tượng trở lại đúng vị trí ban đầu của nó trên đỉnh cổng, và cái cúi đầu bỗng có hướng: nó đang nhìn xuống bạn.

Lại gần: bề mặt đồng giữ dấu tay nặn

Rodin không tạc đá cho tượng này mà nặn bằng đất, rồi bằng thạch cao, sau đó xưởng đúc mới đổ đồng theo khuôn. Vì vậy mặt tượng giữ lại những gì bàn tay ông để lại trên đất: những chỗ lõm do ngón cái ấn, những vệt miết, những gờ nhỏ chưa vuốt phẳng. Ở pho tượng đá thời Phục hưng, thợ mài cho phẳng hết; ở đây Rodin để lại.

Hãy lại gần nhìn vai, bắp tay và đầu gối. Ánh sáng không trượt đều như trên đá đánh bóng mà vỡ ra thành nhiều mảng sáng nhỏ. Chính các mảng sáng lấm tấm đó làm bề mặt rung lên khi bạn đi qua, như cơ bắp đang co giãn. Người xem tượng lâu năm gọi đây là bề mặt sống.

Màu đồng cũng đáng nhìn. Bản đặt ngoài trời qua nhiều năm chuyển sang nâu sẫm, xanh lục ở những chỗ đọng nước mưa, sáng lên ở những chỗ người ta hay chạm tay. Đó là lớp gỉ tự nhiên và lớp màu do thợ đúc phủ, không phải bẩn. Những vệt đồng sáng bóng ở mũi chân hay đầu gối thường là dấu của bao nhiêu bàn tay khách tò mò, và nhiều nơi nay đã khuyên không chạm vào nữa.

Chi tiết dễ bỏ qua nhất là bàn chân. Các ngón chân bấu chặt vào mép đá như đang giữ thăng bằng, trái hẳn với vẻ đứng yên của tư thế ngồi. Một người đang nghĩ mà cả bàn chân cũng căng: đó là cách Rodin nói rằng suy nghĩ là việc tốn sức.

Vì sao Người suy tư mới mẻ vào thời của nó

Vào thời Rodin, tượng đặt nơi công cộng thường tạc danh nhân mặc lễ phục, tư thế trang nghiêm, bề mặt mài nhẵn. Người suy tư là một thân người trần, không tên, không huân chương, không câu chuyện lịch sử nào cụ thể. Ông đưa một trạng thái bên trong, là việc suy nghĩ, ra thành khối đồng nặng.

Điều mới thứ hai là cách để lộ quá trình làm. Dấu tay nặn trên bề mặt, những chỗ không vuốt phẳng, với nhiều người đương thời là chưa xong việc. Rodin coi đó là một phần của tác phẩm. Về sau ông còn làm những tượng cố ý thiếu tay, thiếu đầu, chỉ giữ một mảnh thân, và nhiều nhà điêu khắc thế kỷ 20 học theo hướng đó.

Điều thứ ba là thân thể được dùng để nói cảm xúc. Không cần nét mặt khóc cười, chỉ cần cái vặn của lưng, cái căng của bàn chân. Nếu bạn từng xem một vũ công diễn tả nỗi buồn bằng dáng lưng, bạn đã hiểu cách Rodin làm. Từ Người suy tư, điêu khắc châu Âu bước dần sang thời hiện đại.

Bệ tượng, khoảng cách và nền phía sau cũng là một phần của cách xem

Người mới hay chỉ nhìn tượng mà quên những gì quanh nó. Với Người suy tư, bệ tượng quyết định rất nhiều. Bản đặt trên bệ cao ngoài vườn gần với vị trí ban đầu trên đỉnh cổng: người xem phải ngước lên, nhân vật cúi xuống, hai ánh nhìn gặp nhau. Bản đặt thấp trong phòng trưng bày thì gần gũi hơn, bạn thấy rõ dấu tay nặn nhưng mất đi cảm giác bị nhìn từ trên xuống.

Nền phía sau cũng vậy. Tượng đồng sẫm màu đứng trước bầu trời sáng thì hiện ra như một hình cắt đen, đường viền rất rõ mà chi tiết chìm hết. Đứng trước hàng cây xanh hay bức tường đá thì khối cơ hiện ra, nhưng đường viền nhoè đi. Vì thế, nếu được, hãy đổi chỗ đứng để thử cả hai nền: một lần để đọc hình bao, một lần để đọc bề mặt.

Khoảng cách hợp lý để nhìn trọn một pho tượng thường bằng hai tới ba lần chiều cao của nó. Gần hơn thì mắt bắt đầu đi vào chi tiết, xa hơn thì tượng hoà vào cảnh. Người hay xem tượng có thói quen đi theo đường xoắn ốc: một vòng xa, một vòng gần, dừng lại ở những góc mà hình bao bỗng đổi khác. Ba vòng như vậy mất chưa tới mười phút mà bạn sẽ nhớ pho tượng lâu hơn hẳn so với đứng một chỗ chụp ảnh.

Hiểu lầm và câu hỏi người mới hay đặt

Pho tượng nổi tiếng tới mức thành hình ảnh trên áo phông, logo, tranh vui. Chính sự quen thuộc đó sinh ra vài hiểu lầm.

  • "Chỉ có một bản Người suy tư." Vì là tượng đúc từ khuôn, có nhiều bản đồng hợp lệ đặt ở nhiều thành phố, với kích cỡ khác nhau. Mỗi bản có màu đồng và bối cảnh khác, nên xem bản này rồi vẫn đáng xem bản khác.
  • "Tượng đúc thì kém tượng tạc." Đúc không làm mất giá trị. Phần sáng tạo nằm ở bản nặn gốc, xưởng đúc giỏi giữ lại từng dấu tay. Nhưng bản đúc sau này không qua mắt tác giả thì giá trị khác, đó là chuyện của giới nghiên cứu.
  • "Tượng diễn tả một người đang buồn chán." Nhìn kỹ bàn chân và lưng sẽ thấy nhân vật đang gắng sức, không phải đang thả lỏng.
  • "Tượng trần truồng có hợp cho trẻ xem không." Trong điêu khắc châu Âu, thân người trần là cách nói về con người nói chung. Giải thích ngắn gọn như vậy, trẻ thường chấp nhận nhanh hơn người lớn nghĩ.
  • "Tư thế này dễ bắt chước." Thử đặt khuỷu tay phải lên gối trái rồi tì cằm, giữ một phút, bạn sẽ hiểu vì sao tượng trông căng thẳng.

Câu hỏi hay nhất mà một người mới có thể tự đặt khi đứng trước tượng là: nếu nhân vật đứng dậy ngay bây giờ, cơ nào trên người sẽ bung ra trước? Câu hỏi đó bắt bạn nhìn vào khối cơ thay vì nhìn vào cái tên nổi tiếng.

Bài tập mười phút và tác phẩm nên xem tiếp

Tập được ngay cả với một tượng đồng bất kỳ ở công viên hay sân bảo tàng gần nhà, miễn là có thể đi vòng quanh.

  1. Ba phút đi một vòng chậm, dừng ở bốn góc. Ở mỗi góc chụp một tấm ảnh bằng điện thoại, không phóng to.
  2. Xem lại bốn tấm ảnh. Góc nào tượng trông khác hẳn ba góc kia? Đó thường là góc người làm tượng đã chăm nhất hoặc góc bị bỏ quên.
  3. Hai phút lại gần nhìn bề mặt: nhẵn hay còn dấu nặn, màu đều hay loang. Chỗ nào sáng bóng vì tay người chạm?
  4. Hai phút bắt chước tư thế của tượng bằng chính cơ thể mình, cảm nhận chỗ căng.
  5. Ba phút cuối viết ra ba từ mô tả pho tượng, mỗi từ kèm một chi tiết làm bằng chứng.

Sau Người suy tư, xem tiếp Nụ hôn của Rodin, một cặp đôi bằng đá cẩm thạch, để thấy cùng một người làm nhưng mềm mại hẳn; rồi nhóm tượng Những công dân thành Calais, sáu người mà Rodin muốn đặt gần mặt đất, ngang tầm người xem. Ở Việt Nam, nhiều xưởng tượng và khoa điêu khắc của các trường mỹ thuật có buổi mở cửa hoặc triển lãm tốt nghiệp, nơi bạn được thấy tượng đất đang nặn dở dưới tấm vải ướt, hiểu ngay vì sao bề mặt tượng Rodin lại sống như vậy.

Câu hỏi thường gặp

Tượng Người suy tư của Rodin ban đầu làm cho việc gì?

Ban đầu nhân vật là một phần của cánh cổng đồng lớn mà Rodin được giao làm, lấy cảm hứng từ Thần khúc của Dante, về sau gọi là Cổng địa ngục. Nhân vật ngồi trên đỉnh cổng nhìn xuống, rồi mới được tách riêng, phóng to thành tượng độc lập.

Vì sao có nhiều bức tượng Người suy tư ở nhiều nơi?

Vì đây là tượng đúc đồng từ khuôn, nên có thể đúc nhiều bản hợp lệ với các kích cỡ khác nhau. Mỗi bản đặt ở một bối cảnh riêng, màu đồng đổi theo thời tiết, nên dù cùng một mẫu, xem ở mỗi nơi vẫn có cảm giác khác.

Ngắm tượng đồng ngoài trời lúc nào đẹp nhất?

Sáng sớm và chiều muộn, khi nắng chiếu nghiêng làm khối cơ nổi rõ và bóng đổ dài. Giữa trưa nắng rọi thẳng từ trên xuống, bề mặt bị bẹt đi, các dấu nặn khó thấy. Trời âm u cho ánh sáng dịu, hợp để nhìn màu đồng.

Dấu ngón tay trên tượng đồng là gì?

Đó là dấu Rodin để lại khi nặn mẫu bằng đất, rồi được giữ nguyên qua khuôn thạch cao và khuôn đúc. Ông cố ý không vuốt phẳng hết để bề mặt bắt sáng lấm tấm, làm thân người trông như đang chuyển động khi người xem đi qua.

Có nên chạm tay vào tượng đồng ngoài trời không?

Nên hỏi quy định của nơi đặt tượng, phần lớn hiện nay khuyên không chạm. Mồ hôi và dầu trên tay làm mòn lớp màu đồng, lâu dần để lại những vệt sáng loang lổ. Nhìn kỹ và đi vòng quanh đã đủ để thấy cái hay của tượng.

Sau Người suy tư nên xem tác phẩm điêu khắc nào tiếp?

Xem Nụ hôn của chính Rodin để thấy ông làm đá cẩm thạch mềm mại ra sao, rồi Những công dân thành Calais để thấy một nhóm tượng được nghĩ để đứng gần người xem. Muốn so sánh với thời trước, quay lại tượng Pietà hay David của Michelangelo, nơi bề mặt được mài nhẵn hoàn toàn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138