TuyetPham.comTuyệt Phẩm
Các trường phái hội hoạ qua tác phẩm

Tranh Monet theo loạt: đống rơm, nhà thờ Rouen, hoa súng và ánh sáng đổi giờ

Hiểu tranh ấn tượng bằng cách xem Monet theo loạt: cùng một đống rơm, một mặt nhà thờ, một ao súng vẽ lại nhiều lần theo giờ và mùa. Xem thế nào cho ra.

Low angle view of a riverbank painter, a young Vietnamese woman in a coral blouse dabs paint on a blank canvas on an easel, shimmering water behind, early morning haze

Cách nhanh nhất để hiểu tranh ấn tượng là xem Claude Monet theo loạt: ông vẽ đi vẽ lại cùng một đống rơm, cùng một mặt tiền nhà thờ, cùng một ao hoa súng ở những giờ, mùa, thời tiết khác nhau, và đặt cạnh nhau thì ta thấy đề tài thật của ông là ánh sáng chứ không phải đồ vật. Từng bức đứng riêng có khi trông như vẽ vội; đứng cạnh nhau, chúng thành một cuốn nhật ký của nắng.

Bài này không định nghĩa trường phái ấn tượng một cách chung chung mà đi thẳng vào bốn nhóm tranh của Monet: bức Ấn tượng, mặt trời mọc đã đặt tên cho cả trào lưu, loạt Đống rơm, loạt Nhà thờ Rouen, và những tấm Hoa súng cuối đời. Kèm theo là cách đứng xem, cách so trên điện thoại, và vài điều người mới hay nhầm.

Bức tranh đặt tên cho cả một trường phái

Ấn tượng, mặt trời mọc vẽ bến cảng Le Havre lúc sáng sớm: mặt nước và bầu trời cùng một màu xám xanh, vài con thuyền chỉ là những vệt sẫm, và một mặt trời tròn màu cam phản chiếu thành một dải ngắn trên nước. Không có chi tiết nào được vẽ cho rõ. Khi tranh được bày cùng tranh của các bạn vẽ trong một cuộc triển lãm do nhóm tự tổ chức, một nhà phê bình đã lấy chữ "ấn tượng" trong tên tranh để chế giễu cả nhóm, rằng họ chỉ vẽ ấn tượng chứ chưa vẽ xong tranh. Nhóm nhận luôn cái tên ấy.

Chi tiết người xem lâu năm hay chỉ cho nhau: mặt trời cam trông rực rỡ, nhưng nếu chuyển bức tranh sang ảnh đen trắng thì nó gần như biến mất, vì độ sáng của nó gần bằng bầu trời xám chung quanh. Cái "chói" ta cảm thấy đến từ sự đối nghịch giữa cam và xanh, không phải từ độ sáng. Đây là một bí mật về màu mà các hoạ sĩ ấn tượng khai thác suốt đời.

Vì vậy, câu tự hỏi đầu tiên trước một bức Monet không phải "vẽ cái gì" mà là giờ này là mấy giờ, trời này nóng hay lạnh, không khí khô hay ẩm. Nếu bạn trả lời được, bức tranh đã làm xong việc của nó.

Loạt Đống rơm: cùng một vật, mỗi bức một nhiệt độ

Đề tài cố ý tầm thường. Gần nhà ở Giverny, Monet vẽ những đống rơm, hay đống lúa mì sau gặt, trên cánh đồng. Ông chọn một vật không có câu chuyện, không có ý nghĩa gì đặc biệt, để mọi sự chú ý dồn vào ánh sáng bao quanh nó.

Vẽ nhiều tấm cùng lúc. Theo những gì người ta biết về cách ông làm việc, Monet mang nhiều toan ra đồng, mỗi tấm dành cho một quãng ánh sáng. Khi nắng đổi, ông gác tấm này, chuyển sang tấm khác. Một khoảnh khắc ánh sáng đẹp có khi chỉ kéo dài ít phút, nên ông phải chờ ngày hôm sau, cùng giờ, để vẽ tiếp.

Nhìn bóng đổ trước. Trong loạt này, bóng của đống rơm hầu như không bao giờ đen hay nâu. Nó là xanh lam, tím, có khi hồng. Buổi chiều mùa đông, bóng tím dài trên tuyết; buổi trưa hè, bóng ngắn, xanh ngả lục. Đây là khám phá cốt lõi của ấn tượng: bóng tối cũng có màu, và màu của nó phụ thuộc vào ánh sáng chung quanh.

Rồi nhìn viền của đống rơm. Ở những bức ngược sáng, viền đống rơm sáng lên như có một vầng hào quang cam đỏ, còn thân nó chìm trong sắc tím. Hãy tìm hai bức, một ngược sáng một xuôi sáng, đặt cạnh nhau. Cùng một hình khối mà hai nhiệt độ hoàn toàn khác.

Loạt Nhà thờ Rouen: đá biến thành ánh sáng

Ở Rouen, Monet thuê một căn phòng đối diện mặt tiền nhà thờ lớn Gothic và vẽ đi vẽ lại mặt tiền ấy, khung hình gần như sát rạt, không thấy trời bao nhiêu, không thấy quảng trường. Kết quả là hàng chục tấm tranh mà đá xám của nhà thờ khi thì xanh lạnh buổi sớm, khi thì vàng trắng chói giữa trưa, khi thì cam nâu lúc chiều.

Cách xem: đừng tìm chi tiết kiến trúc, vì chúng đã tan gần hết. Hãy nhìn bề mặt sơn. Monet đắp sơn rất dày, nhiều lớp chồng lên nhau, bề mặt sần như chính mặt đá. Trong phòng tranh, khi đèn chiếu nghiêng, những gờ sơn ấy bắt sáng và tạo thêm bóng nhỏ thật, làm bức tranh như có ánh nắng thật đọng lại.

Đây là chỗ xem bản gốc khác hẳn xem ảnh. Ảnh chụp làm phẳng hết lớp sơn, chỉ còn lại màu. Nếu xem trên điện thoại, cách bù lại là đặt ba bốn bức cạnh nhau theo thứ tự giờ trong ngày và lướt qua chậm, như xem một đoạn phim tua nhanh cảnh mặt trời đi qua mặt nhà thờ. Bạn sẽ hiểu vì sao Monet không bao giờ thấy loạt tranh này đủ.

Hoa súng: bức tranh không có bờ

Những năm cuối đời, Monet gần như chỉ vẽ khu vườn của mình ở Giverny, nơi ông cho đào ao, trồng súng, bắc chiếc cầu kiểu Nhật. Các bức đầu còn thấy cây cầu, bờ ao, cây liễu. Càng về sau, khung hình càng hạ thấp xuống mặt nước, bờ ao biến mất, chỉ còn mặt nước với lá súng, hoa, và bóng mây, bóng cây in ngược.

Thứ tự xem: tìm bầu trời trước, nhưng đừng nhìn lên trên tranh, vì trời không nằm ở đó. Trời nằm dưới nước, trong những mảng xanh nhạt, trắng hồng giữa lá súng. Nhận ra điều đó rồi thì bạn sẽ thấy bức tranh có ba tầng chồng lên nhau: lá súng nổi trên mặt, mặt nước trong suốt, và bầu trời phản chiếu sâu bên dưới. Không có đường chân trời để mắt bám vào, nên người xem có cảm giác lơ lửng.

Những tấm Hoa súng khổ lớn được bày trong hai phòng hình bầu dục ở bảo tàng Orangerie tại Paris, vây kín người xem như đứng giữa ao. Nhiều tấm cuối đời có màu đỏ, nâu, vàng rất mạnh và nét rất thô; người ta thường giải thích một phần bằng chuyện mắt của ông bị bệnh đục thuỷ tinh thể làm sai lệch màu. Dù lý do là gì, những tấm ấy về sau được các hoạ sĩ trừu tượng nhìn lại như một người đi trước.

Ấn tượng nhìn gần và nhìn xa

Tranh ấn tượng thay đổi theo khoảng cách hơn hầu hết mọi loại tranh. Đây là lối xem người hay đi bảo tàng vẫn dùng:

Khoảng cáchBạn thấy gìNên để ý
Sát tranh, khoảng một sải tayNhững nét cọ ngắn, rời, các màu thuần đặt cạnh nhau, chưa trộnHướng nét cọ: nước nằm ngang, cỏ dựng đứng, mây xoáy
Ba bốn bướcHình bắt đầu hiện ra, màu bắt đầu hoà vào nhau trong mắtChỗ nào nét cọ dày nhất, đó thường là chỗ sáng nhất
Cuối phòngCảnh vật rõ, không khí, nhiệt độ, độ ẩm hiện lênCảm giác giờ trong ngày, mùa trong năm
Trên điện thoạiBố cục và màu chung, mất hết lớp sơnPhóng to một góc để xem nét cọ, rồi thu nhỏ hết cỡ

Mẹo nhỏ: khi đứng ở cuối phòng, nheo mắt lại. Nheo mắt làm mờ chi tiết, chỉ còn lại mảng sáng tối và màu, đúng như cách hoạ sĩ ấn tượng nhìn cảnh vật lúc vẽ. Còn khi phòng trưng bày đông người, đừng cố chen lên hàng đầu: tranh Monet thường xem đẹp nhất từ giữa phòng, nơi đám đông lại hay bỏ trống.

Hiểu lầm hay gặp về tranh Monet và ấn tượng

"Tranh ấn tượng là tranh vẽ mờ." Không mờ, mà là vẽ bằng những mảng màu rời thay vì đường viền. Nét cọ của Monet rất quyết đoán. Cái "mờ" là do ta quen với tranh có viền rõ.

"Monet vẽ nhanh nên dễ." Từng nét đặt nhanh, nhưng ông quay lại một tấm tranh hàng chục lần, nhiều tấm hoàn thiện ở xưởng sau đó. Vẽ được cái thoáng qua lại cần rất nhiều kiên nhẫn.

"Monet và Manet là một người." Hai người khác nhau, cùng thời, có quen biết. Manet là người mở đường, vẽ đời sống Paris với mảng màu phẳng, và không tham gia các cuộc triển lãm của nhóm ấn tượng như một thành viên.

"Ấn tượng chỉ có Monet." Còn Renoir với ánh nắng xuyên lá trên da người, Degas với vũ công ba lê, Pissarro với đường phố và đồng quê, Berthe Morisot, Sisley. Monet là người theo đuổi ánh sáng triệt để nhất, nên hợp để bắt đầu.

"Tranh ấn tượng vẽ ngoài trời từ đầu tới cuối." Vẽ ngoài trời là tinh thần chung, và việc sơn được đóng sẵn trong ống kim loại giúp hoạ sĩ mang màu ra đồng dễ hơn hẳn thời trước. Nhưng nhiều bức vẫn được sửa, chồng lớp, hoàn thiện trong xưởng. Ngoài trời là nơi bắt lấy ánh sáng; xưởng là nơi giữ nó lại.

Bài tập mười phút: tự làm một loạt Monet

Bạn không cần biết vẽ. Chỉ cần điện thoại và một chỗ ngồi quen thuộc.

  1. Chọn một vật cố định nhìn thấy từ cửa sổ: một gốc cây, một bức tường, một mái nhà bên kia đường.
  2. Chụp nó ba lần trong ngày: sáng sớm, trưa, chiều muộn. Không chỉnh màu.
  3. Tối đó, đặt ba ảnh cạnh nhau. Tự hỏi: bóng đổ của vật ấy có màu gì ở mỗi giờ.
  4. Mở ba bức Đống rơm hoặc Nhà thờ Rouen của Monet có giờ tương ứng. So sánh xem ông nhìn ra những màu gì mà máy ảnh không bắt được.
  5. Cuối cùng, xem lại Ấn tượng, mặt trời mọc. Lúc này bạn sẽ thấy nó khác lần đầu.

Xem tiếp gì: Renoir với cảnh khiêu vũ ngoài trời đầy nắng xuyên lá, Degas với vũ công và góc nhìn lạ, rồi chuyển sang hậu ấn tượng để thấy thế hệ sau thấy ấn tượng còn thiếu gì. Bài tập này cũng rất hợp làm cùng con nhỏ: cho trẻ tô một gốc cây ba lần bằng ba bộ màu khác nhau, không cần đúng. Rồi hỏi trẻ bức nào giống buổi sáng, bức nào giống buổi tối, và vì sao. Câu trả lời của trẻ thường rất gần với cách Monet nghĩ.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao Monet vẽ đi vẽ lại cùng một cảnh?

Vì đề tài thật của ông là ánh sáng và không khí, mà ánh sáng thay đổi theo giờ, mùa, thời tiết. Vẽ cùng một vật nhiều lần là cách loại bỏ yếu tố đồ vật, chỉ để lại sự thay đổi của ánh sáng. Đặt cả loạt cạnh nhau mới thấy hết ý đồ ấy.

Tên trường phái ấn tượng có từ đâu?

Có từ bức Ấn tượng, mặt trời mọc của Monet. Khi nhóm hoạ sĩ tự tổ chức triển lãm, một nhà phê bình mượn chữ trong tên tranh để chế nhạo rằng họ chỉ vẽ ấn tượng. Cái tên ban đầu mang ý chê, rồi thành tên gọi chính thức.

Xem tranh hoa súng của Monet ở đâu?

Nổi tiếng nhất là những tấm khổ lớn ở bảo tàng Orangerie tại Paris, bày trong phòng bầu dục. Ngoài ra nhiều bảo tàng lớn trên thế giới giữ những bức hoa súng khổ nhỏ hơn, vì ông vẽ đề tài này rất nhiều lần.

Vì sao bóng trong tranh ấn tượng có màu tím, xanh?

Vì ngoài trời, bóng không chỉ là chỗ thiếu sáng mà còn nhận ánh sáng xanh từ bầu trời phản chiếu xuống. Các hoạ sĩ ấn tượng quan sát kỹ và vẽ đúng hiện tượng đó. Trước họ, bóng thường được vẽ bằng nâu đen theo thói quen xưởng vẽ.

Người mới nên bắt đầu xem tranh ấn tượng từ bức nào?

Bắt đầu từ Ấn tượng, mặt trời mọc để biết cái tên, rồi xem một cặp Đống rơm khác giờ để hiểu cách nhìn, sau đó tới Hoa súng. Thứ tự này đi từ đơn giản tới mênh mông, giúp bạn không bị choáng.

Có nên in tranh Monet treo nhà không?

Tranh Monet in khá dễ chịu vì màu êm, hợp phòng khách và phòng ngủ. Chỉ nên biết rằng bản in làm phẳng lớp sơn, nên treo ở chỗ có ánh sáng tự nhiên dịu sẽ gợi lại được phần nào cảm giác của bản gốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138