TuyetPham.comTuyệt Phẩm
Phim kinh điển và ngôn ngữ phim

Phim đen trắng kinh điển: tập mắt với Casablanca để xem mãi không buồn ngủ

Xem phim đen trắng kinh điển không buồn ngủ: tập mắt với Casablanca, nhìn ánh sáng trên khuôn mặt, bóng đổ, nghe tiếng đàn piano và nhịp thoại.

Over-the-shoulder view of a Vietnamese couple on a living room floor cushion, the wife in a tan cardigan, watching an old black-and-white film at home in the evening glow

Muốn xem phim đen trắng kinh điển mà không buồn ngủ, hãy bắt đầu bằng một phim có câu chuyện cuốn và nhịp nhanh như Casablanca, và trong lúc xem chủ động tìm ba thứ: ánh sáng chiếu lên khuôn mặt, bóng đổ trên tường, và những cảnh âm nhạc làm thay lời thoại. Có việc cho mắt làm, phim đen trắng sẽ không còn là màn hình xám mà thành một thế giới nhiều tầng sáng tối.

Casablanca là chuyện tình giữa thời chiến: một ông chủ quán đêm ở thành phố Casablanca bất ngờ gặp lại người yêu cũ, nay đi cùng chồng. Bài này dùng phim ấy để tập mắt xem phim đen trắng: nhìn gì, nghe gì, hiểu lầm nào khiến người mới chán, và sau Casablanca nên xem phim đen trắng nào tiếp.

Chuyện phim trong vài dòng, không lộ kết

Thời Thế chiến thứ hai, Casablanca ở Ma-rốc là trạm dừng của những người tị nạn từ châu Âu tìm đường sang châu Mỹ. Họ kẹt lại, chờ giấy tờ, chờ chuyến bay, tụ tập trong quán đêm của Rick, một người đàn ông Mỹ lạnh lùng, tuyên bố không đứng về phe ai, chỉ lo việc làm ăn.

Một tối, Ilsa bước vào quán cùng chồng là Victor Laszlo, một người đang bị săn lùng. Rick và Ilsa từng yêu nhau ở Paris rồi chia tay đột ngột mà anh không hiểu vì sao. Trong tay Rick lại có thứ giấy tờ mà vợ chồng Laszlo cần để thoát đi. Viên đại uý cảnh sát địa phương, vừa khôn vừa hài, đứng giữa mọi phe.

Phim xoay quanh câu hỏi Rick sẽ làm gì với những tờ giấy ấy. Bài này không trả lời. Chỉ nên biết rằng đoạn kết thuộc loại được nhắc tới nhiều nhất trong lịch sử điện ảnh, và xem khi chưa biết trước sẽ hay hơn nhiều.

Việc thứ nhất cho mắt: ánh sáng trên khuôn mặt

Khuôn mặt Ilsa luôn sáng mềm. Trong nhiều cảnh, khuôn mặt nhân vật Ilsa được chiếu sáng dịu, hơi mờ nhòe ở rìa, như có một lớp sương mỏng. Trong mắt cô thường có một chấm sáng nhỏ phản chiếu đèn. Người quay phim thời ấy làm vậy để khuôn mặt ngôi sao nổi lên như phát sáng giữa khung hình xám.

Khuôn mặt Rick hay nửa sáng nửa tối. Trái lại, Rick thường đứng ở chỗ ánh sáng gắt hơn, một nửa mặt chìm trong bóng. Cách chiếu sáng ấy nói về nhân vật: một người giấu kín điều mình nghĩ, có một phần đời không muốn ai thấy.

Đèn thay đổi theo tâm trạng. Để ý những cảnh Rick ngồi uống một mình khuya trong quán vắng. Ánh sáng tối dần, đèn chỉ còn vài vệt, bóng rèm và khung cửa hắt lên tường. Không cần ai nói, bạn biết đó là lúc anh đang chìm trong ký ức.

Tạm dừng và nhìn. Khi đã để ý, thử tạm dừng ở vài cảnh có hai nhân vật chính đối diện nhau. Nhìn xem ai sáng hơn, ai tối hơn, ai đứng trong bóng. Bạn sẽ ngạc nhiên vì ánh sáng kể chuyện rõ đến thế.

Việc thứ hai: bóng đổ và chiều sâu

Phim đen trắng không có màu để tách các lớp không gian, nên người làm phim dùng bóng đổ. Trong Casablanca, bóng của song cửa, của rèm chớp, của cánh quạt trần in lên tường và lên người nhân vật. Những vệt bóng ấy làm khung hình có chiều sâu, đồng thời gợi cảm giác như nhân vật đang bị nhốt trong một cái lồng: ai cũng đang kẹt lại ở thành phố này.

Quán đêm của Rick là nơi tốt nhất để tập nhìn. Máy quay lướt qua những bàn khách, những người chơi bài, những ngọn đèn bàn, nhân viên phục vụ đi lại. Mỗi lớp người là một lớp sáng tối khác nhau. Lần đầu xem, bạn chỉ thấy đông đúc; lần hai, bạn sẽ thấy cả một sân khấu được sắp đặt kỹ từng ngọn đèn.

Mẹo cho người mới: chỉnh tivi hoặc màn hình về chế độ hiển thị tự nhiên, đừng để độ tương phản quá cao hay màu quá rực. Phim đen trắng phục chế tốt có rất nhiều tầng xám; màn hình chỉnh sai sẽ biến chúng thành đen kịt và trắng bệch, mất hết cái hay.

Việc thứ ba: âm nhạc thay lời thoại

Trong quán của Rick có người chơi piano tên Sam. Bài hát As Time Goes By mà Sam chơi là sợi chỉ nối quá khứ ở Paris với hiện tại ở Casablanca. Rick cấm Sam chơi bài này, và lý do chỉ dần hé lộ. Mỗi lần giai điệu ấy vang lên, hãy nhìn khuôn mặt nhân vật thay vì nhìn người chơi đàn: phản ứng của họ nói nhiều hơn mọi câu thoại.

Một cảnh âm nhạc khác được nhắc tới rất nhiều là cuộc hát át nhau trong quán. Một nhóm sĩ quan Đức hát vang bài hát của họ; Laszlo đề nghị ban nhạc chơi quốc ca Pháp, và cả quán đứng dậy hát theo, tiếng hát lớn dần át đi bên kia. Cảnh không có lời thoại nào quan trọng, nhưng nhiều khán giả nhớ nó hơn cả những câu nói nổi tiếng của phim. Để ý những khuôn mặt khách trong quán, có người rơm rớm nước mắt.

Bài học ở đây áp dụng cho mọi phim đen trắng: khi một bài hát hay một đoạn nhạc lặp lại, hãy chú ý nó lặp lại lúc nào và ai đang nghe. Nhạc phim thời ấy thường gắn chặt với từng nhân vật, từng kỷ niệm.

Những nhân vật phụ đáng nhìn

Một lý do Casablanca xem lại nhiều lần không chán là vì quán của Rick đầy những nhân vật phụ có đời sống riêng. Lần xem thứ hai, hãy rời mắt khỏi hai nhân vật chính và nhìn họ.

  • Viên đại uý cảnh sát: hài hước, cơ hội, đổi giọng theo người đối diện. Ông là người nói những câu đùa sắc nhất phim, và cũng là nhân vật thay đổi thú vị nhất.
  • Sam, người chơi đàn: ít thoại, nhưng là người hiểu Rick hơn ai hết. Để ý cách Sam nhìn Rick những lúc ông chủ uống rượu một mình.
  • Những người khách tị nạn: một cặp vợ chồng trẻ cần tiền để mua đường đi, những người đem đồ quý ra bán, những người ngồi chờ suốt ngày. Mỗi người là một câu chuyện ngắn chỉ hiện ra vài phút.
  • Người hầu bàn, người pha chế, người chia bài: đám đông nhân viên của quán làm cho nơi này giống một thế giới thu nhỏ, nơi nhiều thứ tiếng và nhiều số phận chen nhau.
  • Laszlo, người chồng: dễ bị coi là nhân vật nhạt vì đứng cạnh Rick, nhưng để ý sự điềm tĩnh và lòng tin vào điều mình làm của ông, nó làm câu chuyện tình tay ba phức tạp hơn nhiều.

Nhân vật phụ là bài học tốt về phim kinh điển nói chung: những phim được xem lại qua nhiều thế hệ thường có một thế giới đầy đặn quanh nhân vật chính, mỗi lần xem bạn lại phát hiện thêm một người.

Hiểu lầm khiến người mới nản phim đen trắng

Hay nhầm: phim đen trắng là vì thời đó chưa có màu. Phim màu đã có từ trước Casablanca, nhưng đắt và khó làm. Nhiều đạo diễn vẫn chọn đen trắng vì nó cho phép điều khiển ánh sáng tinh tế hơn. Đen trắng là một lựa chọn thẩm mỹ, không chỉ là giới hạn kỹ thuật.

Hay nhầm: thoại nhanh quá, đọc phụ đề không kịp. Phim Mỹ thời ấy nói nhanh và nhiều câu đối đáp sắc. Phút đầu có thể mệt, nhưng sau mười phút bạn sẽ quen. Đừng cố đọc từng chữ; nắm ý, rồi để mắt quay về khuôn mặt nhân vật.

Hay nhầm: phim cũ diễn cứng. Lối diễn thời ấy có kiểu cách hơn bây giờ, nhưng trong Casablanca, những khoảnh khắc im lặng, ánh mắt trốn tránh, nụ cười gượng của các diễn viên vẫn rất tinh tế. Hãy nhìn vào mắt diễn viên ở những cảnh không ai nói gì.

Hay nhầm: chuyện tình cũ thì đoán được hết. Nhiều người tưởng đã biết phim qua những câu thoại được nhại lại khắp nơi, nhưng khi xem trọn mới thấy câu chuyện có nhiều khúc ngoặt, và ai cũng có lý do của mình. Câu hỏi Rick sẽ chọn ai, chọn gì được giữ treo tới tận những phút cuối, và mỗi lần bạn tưởng đã đoán ra thì một nhân vật lại đổi hướng. Cứ để mình bị dẫn đi như khán giả lần đầu, đừng đoán vội.

Tự tập và xem phim đen trắng nào tiếp

Bài tập mười phút: chọn cảnh Rick và Ilsa gặp lại nhau lần đầu trong quán. Xem một lần bình thường. Xem lại và chỉ nhìn ánh sáng trên hai khuôn mặt. Xem lần ba và chỉ nghe nhạc. Tự hỏi: trong ba lần ấy, lần nào mình hiểu nhiều nhất về điều hai người không nói ra? Làm bài tập này với một phim, bạn sẽ mang được thói quen ấy sang mọi phim đen trắng khác.

Casablanca hợp xem cùng người thương hoặc cùng cha mẹ vào một tối cuối tuần, đèn phòng tắt bớt, một ngọn đèn nhỏ phía sau tivi. Nhiều ông bà từng nghe tên phim hoặc nghe bài hát của phim từ thời trẻ, và đó là một cớ hay để hỏi chuyện.

Xem tiếp: Công dân Kane để thấy ánh sáng và khuôn hình đen trắng được đẩy xa hơn, Psycho để thấy đen trắng phục vụ nỗi sợ, Thời đại tân thời để thấy đen trắng của phim câm, và Câu chuyện Tokyo để thấy đen trắng lặng lẽ của phim châu Á. Bốn phim, bốn cách dùng cùng một bảng màu xám.

Nếu có dịp xem Casablanca ở một buổi chiếu phim kinh điển trên màn lớn, đừng bỏ qua. Trên màn lớn, những tầng xám trong quán đêm, khói thuốc lơ lửng dưới đèn và ánh sáng trong mắt nhân vật hiện rõ hơn hẳn. Tiếng cười của cả phòng ở những câu đùa của viên đại uý cũng làm bạn nhận ra phim hài hước hơn mình tưởng. Còn ở nhà, xem trên tivi phòng khách vẫn tốt hơn nhiều so với màn hình điện thoại cầm tay.

Câu hỏi thường gặp

Phim đen trắng nào dễ xem nhất cho người mới?

Casablanca là lựa chọn dễ nhất vì có chuyện tình hấp dẫn, nhịp nhanh, nhiều câu thoại sắc và không quá dài. Thời đại tân thời của Chaplin cũng dễ xem, nhất là khi xem cùng cả nhà. Cả hai giúp mắt quen với đen trắng mà không thấy mệt.

Làm sao để xem phim đen trắng không buồn ngủ?

Xem lúc tỉnh táo, tắt bớt đèn, tắt thông báo điện thoại, và chọn sẵn một việc cho mắt như để ý ánh sáng trên khuôn mặt hay bóng đổ trên tường. Bắt đầu bằng phim có câu chuyện cuốn hút trước khi thử những phim chậm.

Có nên xem bản tô màu của phim đen trắng không?

Không nên với lần xem đầu. Phim được quay và chiếu sáng cho đen trắng, các tầng xám được tính toán kỹ. Bản tô màu thường làm phẳng ánh sáng và làm khuôn mặt trông giả. Nên xem bản gốc đã phục chế.

As Time Goes By là bài gì trong phim?

Đó là bài hát mà người chơi piano Sam trình bày trong quán của Rick, gắn với kỷ niệm của Rick và Ilsa ở Paris. Bài hát là sợi dây nối quá khứ với hiện tại, và nhiều khoảnh khắc cảm xúc nhất của phim gắn với nó.

Casablanca có hợp xem cùng gia đình không?

Phim hợp với thiếu niên và người lớn. Không có cảnh bạo lực nặng hay cảnh nhạy cảm, chủ đề là tình yêu, sự lựa chọn và lòng tự trọng giữa thời chiến. Trẻ nhỏ thường thấy chán vì nhiều thoại, nhưng không có gì không phù hợp.

Sau Casablanca nên xem phim đen trắng nào?

Có thể xem Công dân Kane để thấy ánh sáng và khuôn hình đen trắng phức tạp hơn, Psycho để thấy đen trắng dùng cho hồi hộp, hoặc Câu chuyện Tokyo cho một phim đen trắng lặng lẽ của châu Á. Mỗi phim tập cho mắt một cách nhìn khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138