TuyetPham.comTuyệt Phẩm
Nhiếp ảnh kinh điển

Ảnh in bạc là gì: vì sao bản in gốc khác hẳn bức ảnh trên màn hình

Ảnh in bạc là gì, khác bản in phun kỹ thuật số và ảnh trên màn hình ở đâu: sắc đen sâu, bề mặt giấy, ánh bạc ở ảnh cũ, cùng ảnh bạch kim, ảnh lòng trắng trứng.

Overhead shot of a darkroom bench under a red safelight, an older Vietnamese woman in a terracotta blouse rocks a tray with blank paper, quiet evening mood

Ảnh in bạc là bản in đen trắng truyền thống, hình được tạo bởi những hạt bạc kim loại nằm trong lớp gelatin phủ trên giấy, làm ra trong phòng tối từ âm bản phim; nó khác ảnh trên màn hình ở chỗ sắc đen sâu mà không chói, tông xám mịn liền mạch, và bề mặt giấy có chất cảm thật. Đứng trước một bản in bạc tốt, bạn sẽ thấy những vùng tối có chiều sâu mà màn hình điện thoại không tái hiện được.

Phần lớn ảnh kinh điển thế kỷ 20, từ Henri Cartier-Bresson tới Ansel Adams, sống trên giấy in bạc. Bài này giải thích bằng lời thường bản in bạc làm ra thế nào, nhìn vào đâu để thấy cái hay của nó, phân biệt với vài kiểu in cũ hơn như ảnh lòng trắng trứng, ảnh bạch kim, ảnh xanh, và với bản in phun kỹ thuật số ngày nay. Không bàn giá cả, chỉ bàn cách nhìn.

Bản in bạc ra đời trong phòng tối thế nào

Sau khi chụp, cuộn phim được tráng thành âm bản: chỗ sáng ngoài đời thành chỗ tối trên phim và ngược lại. Trong phòng tối dưới ánh đèn đỏ, người thợ đặt âm bản vào máy phóng, chiếu ánh sáng qua phim xuống tờ giấy ảnh. Giấy phủ một lớp gelatin chứa muối bạc nhạy sáng. Chỗ nào nhận nhiều sáng, muối bạc sẽ đen đi khi ngâm thuốc hiện; chỗ ít sáng thì giữ trắng.

Tờ giấy được ngâm lần lượt qua các khay: thuốc hiện, thuốc ngừng, thuốc định hình, rồi rửa nước thật lâu. Hình hiện dần lên trong khay thuốc hiện, từ mờ tới đậm, trong vòng vài chục giây. Người từng đứng trong phòng tối đều nhớ cảm giác này như một phép màu nhỏ.

Điều quan trọng với người xem: bản in không phải bản sao máy móc của âm bản. Người in quyết định độ tương phản, thời gian phơi, và dùng tay hoặc tấm bìa che bớt chỗ này, chiếu thêm chỗ kia để làm sáng hay tối từng vùng. Vì vậy cùng một âm bản, hai người in, hay một người in ở hai thời kỳ, có thể cho ra hai bản khá khác nhau. Ansel Adams từng ví âm bản như bản tổng phổ, còn bản in như buổi biểu diễn.

Nhìn vào đâu để thấy cái hay của bản in bạc

Sắc đen. Tìm vùng tối nhất trong ảnh. Ở bản in bạc tốt, đen sâu như nhung nhưng vẫn có cảm giác “có gì đó bên trong”. Trên màn hình, vùng đen hoặc bị xám nhạt đi, hoặc đặc lại không còn chiều sâu.

Chuyển tông xám. Nhìn bầu trời, làn da, một bức tường. Bản in bạc chuyển từ xám này sang xám khác liền mạch, không có bậc. Đây là lý do ảnh chân dung in bạc trông mềm mại và có khối.

Bề mặt giấy. Nghiêng đầu để ánh đèn trượt trên mặt ảnh. Giấy bóng sẽ loé sáng, giấy lì cho cảm giác như nhung, giấy có vân thì thấy những gợn nhỏ. Mỗi loại giấy được chọn để hợp với tinh thần bức ảnh.

Sắc độ của màu đen trắng. Đen trắng không hẳn trung tính. Có bản ngả ấm hơi nâu, có bản ngả lạnh hơi xanh tím, tuỳ giấy và thuốc nhuộm tông sau khi in. Đặt hai bản cạnh nhau bạn sẽ thấy rõ.

Mép giấy và lề. Nhiều bản in có lề trắng, đôi khi có viền đen mép phim, có chữ ký hoặc dấu ở mặt sau hay dưới lề. Những dấu vết này cho biết bản in được làm ra thế nào và bởi ai.

Các kiểu bản in ảnh bạn có thể gặp

Ngoài bản in bạc gelatin, trong triển lãm và sách lịch sử nhiếp ảnh bạn còn gặp nhiều kiểu in khác. Bảng sau giúp nhận ra bằng mắt.

Kiểu inTrông thế nàoThường gặp ở đâu
Ảnh lòng trắng trứngTông nâu ấm, bề mặt hơi bóng, giấy mỏng thường dán lên bìa cứng; vùng sáng ngả vàng theo thời gianẢnh thế kỷ 19, ảnh chân dung bìa cứng, ảnh phong cảnh du lịch thời đầu
Ảnh xanh (cyanotype)Toàn bộ hình mang sắc xanh lam đậm và trắng, như bản vẽ kỹ thuậtẢnh thực vật, bản in thử, các tác phẩm thử nghiệm
Ảnh bạch kimTông xám nâu mềm, mặt giấy lì, hình nằm trong sợi giấy chứ không nằm trên bề mặt; dải xám rất dàiẢnh nghệ thuật đầu thế kỷ 20 và các tác giả hiện nay theo lối thủ công
Ảnh in bạc gelatinĐen sâu, trắng sạch, xám liền mạch; giấy bóng, lì hoặc có vânPhần lớn ảnh đen trắng kinh điển thế kỷ 20
Bản in phun kỹ thuật sốRất sắc, có thể in to, tông tốt nếu dùng mực bột màu và giấy mỹ thuật; nhìn sát có thể thấy cấu trúc chấm mựcTriển lãm hiện nay, bản in từ file số hoặc âm bản quét

Đừng xem bảng như thang hơn kém. Mỗi kiểu in có vẻ đẹp riêng, và nhiều nhiếp ảnh gia ngày nay chọn bản in phun chất lượng cao vì kiểm soát được rất tốt. Điều đáng biết là bạn đang xem kiểu nào, để đọc đúng tông màu và bề mặt.

Ánh bạc ở ảnh cũ: chi tiết người xem lâu năm mới để ý

Nếu có dịp xem một bản in bạc cũ, nhìn kỹ vùng tối ở mép ảnh dưới ánh sáng nghiêng. Đôi khi bạn sẽ thấy một lớp ánh kim loại như gương, xanh hơi tím, loang ra từ mép vào. Người trong nghề gọi đó là hiện tượng bạc trồi lên bề mặt, do bạc trong ảnh bị biến đổi qua thời gian và di chuyển lên mặt giấy.

Với người xem, đây là một dấu hiệu tuổi tác của bản in, giống như vết rạn trên lớp sơn tranh cổ. Nó không làm ảnh “hỏng” theo nghĩa nghệ thuật, nhưng cho biết bản in đã trải qua nhiều năm và có lẽ không được bảo quản lý tưởng. Ảnh gia đình cũ trong album của ông bà bạn có thể đang có lớp ánh bạc ấy; mở ra, nghiêng dưới đèn bàn, bạn sẽ thấy.

Ngược lại, ảnh in phun hay ảnh chụp lại không bao giờ có ánh bạc này. Vì vậy đây cũng là một dấu hiệu đơn giản để nhận ra bản in bạc thật sự cũ, dù không đủ để kết luận mọi điều. Xem bằng mắt chỉ là bước đầu; việc giám định là chuyện của người có chuyên môn.

Ánh sáng nào hợp để xem bản in ảnh

Bản in ảnh sống nhờ ánh sáng phản chiếu, nên cách chiếu sáng quyết định bạn thấy gì. Ở phòng trưng bày tốt, ảnh đen trắng thường được chiếu bằng đèn ấm vừa phải, không quá mạnh để bảo vệ bản in và không gây loá trên mặt giấy bóng. Nếu thấy một vệt sáng trắng loá che mất một phần ảnh, hãy bước sang trái hoặc phải một chút, thay vì cố nhìn xuyên qua nó.

Ảnh đặt sau kính là thử thách riêng: kính phản chiếu cả phòng, cả bóng bạn. Mẹo nhỏ của người hay đi triển lãm là mặc áo tối màu và đứng hơi chếch, để bóng mình không in lên vùng tối của ảnh. Với những bức nhiều vùng đen như ảnh của W. Eugene Smith, điều này tạo khác biệt rất lớn.

Ở nhà, khi xem ảnh cũ trong album, hãy dùng ánh sáng ban ngày gián tiếp gần cửa sổ, hoặc đèn bàn chiếu nghiêng. Ánh sáng nghiêng làm hiện bề mặt giấy, vết xước, ánh bạc; ánh sáng thẳng làm hiện tông xám. Xoay tấm ảnh giữa hai kiểu chiếu, bạn sẽ thấy hai mặt khác nhau của cùng một bản in, như nhìn mặt trước và mặt sau của một tấm vải.

Hiểu lầm hay gặp

Vì đã quen xem ảnh trên màn hình, người mới hay mang theo những ý nghĩ sau khi đứng trước bản in:

  • “Ảnh trên mạng độ phân giải cao thì như xem bản gốc.” Ảnh số có thể rất nét, nhưng màn hình phát sáng, còn giấy phản chiếu ánh sáng. Cách mắt cảm nhận sắc đen, độ sâu và bề mặt khác hẳn.
  • “Bản in nào cũng giống nhau vì in từ cùng một phim.” Mỗi lần in là một quyết định về tông, độ tương phản, vùng nào sáng tối. Hai bản in cùng một ảnh có thể khác nhau đáng kể.
  • “In phun là kém hơn in bạc.” Không hẳn. In phun chất lượng cao với mực bột màu và giấy tốt cho kết quả rất đẹp và bền. Chúng là hai kỹ thuật với hai vẻ đẹp.
  • “Ảnh đen trắng thì chỉ có đen và trắng.” Giữa hai cực là hàng trăm sắc xám, cộng thêm tông ấm hay lạnh. Đọc được các sắc xám ấy chính là thưởng thức ảnh đen trắng.

Một mẹo xem ở triển lãm: đứng xa để đọc ảnh, rồi lại gần, hơi nghiêng người để đọc bản in. Tránh chạm tay hay để hơi thở phả lên mặt ảnh không có kính.

Bài tập mười phút và xem tiếp gì

Lấy một tấm ảnh đen trắng cũ trong album gia đình và mở một ảnh kinh điển đen trắng trên điện thoại. Đặt cạnh nhau dưới đèn bàn. Nhìn vùng tối nhất của cả hai và tự hỏi: vùng nào có chiều sâu hơn?, nghiêng tấm ảnh giấy thì bề mặt thay đổi ra sao?, tấm ảnh giấy ngả ấm hay ngả lạnh? Ba câu này giúp bạn nhận ra ngay sự khác nhau giữa ánh sáng phản chiếu và ánh sáng phát ra từ màn hình.

Nếu có dịp tham gia một buổi trải nghiệm phòng tối, nhiều câu lạc bộ ảnh và lớp học nhiếp ảnh có tổ chức, hãy thử in một tấm. Chỉ cần một lần nhìn hình hiện lên trong khay thuốc, bạn sẽ không bao giờ xem ảnh đen trắng như trước nữa. Đi cùng con lớn cũng vui, miễn là chỗ đó có hướng dẫn an toàn với hoá chất.

Xem tiếp: ảnh phong cảnh Ansel Adams để thấy bản in bạc ở mức chính xác cao nhất; ảnh bạch kim của các tác giả đầu thế kỷ 20 để thấy vẻ mềm của chất in khác; rồi những bức ảnh thế kỷ 19 in lòng trắng trứng để thấy tông nâu ấm của thời đầu. Đi qua ba chất in, bạn sẽ hiểu bản in là một nửa tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Ảnh in bạc là gì?

Đó là bản in đen trắng truyền thống, hình tạo bởi hạt bạc kim loại trong lớp gelatin phủ trên giấy, làm từ âm bản phim trong phòng tối. Phần lớn ảnh đen trắng kinh điển thế kỷ 20 tồn tại dưới dạng bản in này.

Bản in bạc khác ảnh trên màn hình ở đâu?

Bản in phản chiếu ánh sáng nên sắc đen sâu mà không chói, xám chuyển liền mạch, và có bề mặt giấy với chất cảm riêng. Màn hình phát sáng nên vùng tối thường bị nhạt hoặc đặc, mất chiều sâu.

Vì sao hai bản in cùng một ảnh lại khác nhau?

Mỗi lần in, người thợ quyết định độ tương phản, thời gian phơi và làm sáng tối từng vùng bằng tay. Giấy và thuốc khác nhau cũng cho tông khác nhau, nên mỗi bản in là một lần diễn giải âm bản.

Ánh bạc ở mép ảnh cũ là gì?

Đó là lớp ánh kim loại như gương xuất hiện ở vùng tối mép những bản in bạc lâu năm, do bạc trong ảnh biến đổi và di chuyển lên bề mặt. Nó là dấu hiệu tuổi tác của bản in.

In phun kỹ thuật số có kém hơn in bạc không?

Không hẳn. In phun chất lượng cao dùng mực bột màu và giấy mỹ thuật có thể rất đẹp và bền. In bạc và in phun là hai kỹ thuật với vẻ đẹp khác nhau, quan trọng là biết mình đang xem kiểu nào.

Làm sao xem bản in ảnh ở triển lãm cho đúng?

Đứng xa để đọc bố cục, rồi lại gần, hơi nghiêng người để thấy bề mặt giấy, sắc đen và chuyển tông. Không chạm tay vào ảnh và tránh chụp đèn flash nếu nơi trưng bày không cho phép.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138